Powinno się być dobrym jak chleb.św. Albert Chmielowski

OGÓLNE SPOJRZENIE NA PIERWSZE LATA ISTNIENIA DIECEZJI KALISKIEJ

 

DEKRET O USTANOWIENIU I OKREŚLENIU GRANIC NOWYCH DIECEZJI I PROWINCJI KOŚCIELNYCH W POLSCE ORAZ PRZYNALEŻNOŚCI METROPOLITALNEJ POSZCZEGÓLNYCH DIECEZJI - 25 marca 1992 roku.

Bp Stanisław Napierała

  Autor artykułu, Biskup Stanisław Napierała, Ordynariusz Diecezji Kaliskiej
 

Autor artykułu, Biskup Stanisław Napierała, Ordynariusz Diecezji Kaliskiej

Okres poprzedzający decyzje papieskie

Potrzeba reorganizacji diecezji w Polsce była tematem, który w kręgach osób duchownych pojawiał się na długo przed rokiem 1992. Z chwilą, kiedy na nowo przybył do Polski Nuncjusz Apostolski coraz mocniej brało górę przekonanie, że nadszedł czas, iż wśród spraw, które podejmie Stolica Apostolska w Polsce będzie nowy podział terytorialny Kościoła. I tak się stało.
Na etapie przygotowania Biskupi ordynariusze byli proszeni o przedstawienie na piśmie propozycji, które by pokazywały ich sugestie odnośnie do terytorialnego określenia diecezji w nowym podziale administracyjnym. Sprawy toczyły się bardzo szybko naprzód.

Bulla "Totus tuus Poloniae Populus"

O woli Ojca Świętego, że mam być Biskupem Diecezji Kaliskiej zostałem powiadomiony przez Nuncjusza Apostolskiego 12 marca 1992 roku.

Dnia 24 marca 1992 roku odbyło się nadzwyczajne zebranie Konferencji Episkopatu Polski w Gnieźnie. Najpierw zgromadziliśmy się w Bazylice Prymasowskiej przy Grobie św. Wojciecha na modlitewnym nabożeństwie. W ten sposób nowy podział terytorialny Kościoła w naszej Ojczyźnie został wpisany w łańcuch tradycji, zespalającej początek kościelnej organizacji hierarchicznej na ziemiach polskich z Metropolią Gnieźnieńską, której powstanie jest złączone z Grobem Świętego Wojciecha.

Druga część zebrania Konferencji odbyła się w gmachu Prymasowskiego Seminarium Duchownego. Nuncjusz Apostolski przedstawił na niej Biskupom treść Bulli Ojca Świętego Jana Pawła II "Totus tuus Poloniae Populus".

W Gnieźnie dowiedziałem się, jak będzie wyglądać Diecezja Kaliska. Spośród sześciu części, z jakich Diecezja została utworzona, znałem jedynie tę część, którą otrzymała z Archidiecezji Poznańskiej. Pozostałe części z pięciu innych Diecezji znane mi były jedynie w ogólny sposób.

Stolicą Diecezji został Kalisz, miasto najstarsze w Polsce. Dla mnie Kalisz kojarzył się przede wszystkim ze św. Józefem. W głębi duszy czułem radość, że Diecezja, której stałem się pasterzem będzie miała tak potężnego Patrona.

Do godności Kościoła katedralnego Ojciec Święty wyniósł najstarszą świątynię kaliską - kościół p.w. św. Mikołaja. Diecezja otrzymała także Kościół konkatedralny w Ostrowie Wielkopolskim, którym została dotychczasowa Fara p.w. św. Stanisława BM.

Publikacja Bulli "Totus tuus Poloniae Populus" dokonała się nazajutrz, w południe, 25 marca 1992 roku. W tym dniu Kościół obchodzi uroczystość Zwiastowania Pańskiego. Uroczystość upamiętnia przełomowy moment w dziejach ludzkości, w którym "Słowo stało się ciałem", Bóg stał się człowiekiem i jako Emmanuel zamieszkał wpośród ludzi. Jest to moment, w którym tkwią korzenie Kościoła Jezusa Chrystusa.

Dwa wielkie wydarzenia zbawcze - Wcielenie i początek Kościoła - łączą się niepodzielnie z Fiat Maryi, jako odpowiedzi na Bożą wolę, by stała się Matką Syna Bożego - Zbawiciela świata.

W Fiat Maryi jakoś sięgają narodziny Kościoła Kaliskiego z tej racji, że jest on cząstką Kościoła Jezusa Chrystusa. Toteż uroczystość Zwiastowania, co roku jest dla Diecezji dniem pamiętnym. W roku 2002 będzie to dzień po raz dziesiąty uroczyście obchodzony w Diecezji.

Kanoniczne objęcie Diecezji

Przed południem 25 marca 1992 roku, pod nieobecność Księdza Arcybiskupa Jerzego Stroby, który został wezwany do Warszawy, aby współprzewodniczyć konferencji prasowej, podczas której prezentowano mediom publicznym decyzje Ojca Świętego zawarte w Bulli "Totus tuus Poloniae Populus", przewodniczyłem dziekanom Archidiecezji Poznańskiej, zebranym na specjalnym posiedzeniu w sali Kurii Arcybiskupiej w Poznaniu. W południe ogłoszono decyzje Ojca Świętego. Z tą chwilą przestałem mieć władzę Wikariusza Generalnego w Archidiecezji Poznańskiej. Przewodniczenie zebraniu dziekanów przejął Ksiądz Zdzisław Fortuniak, Biskup Pomocniczy Poznański. Ja natomiast, stosownie do polecenia Nuncjusza Apostolskiego, podjąłem przygotowania do kanonicznego objęcia urzędu Biskupa Diecezjalnego. Połączyłem się telefonicznie z Proboszczem Parafii św. Mikołaja w Kaliszu - Księdzem Kanonikiem Andrzejem Gawłem, który jako Dziekan Kaliski przebywał wtedy we Włocławku na podobnym zebraniu, jak wspomniani wyżej dziekani w Poznaniu. Ustaliliśmy, że wieczorem przyjadę do Kalisza i spotkam się w Katedrze z przedstawicielami duchowieństwa oraz świeckich i obejmę rządy Diecezji.

Do Kalisza przybyłem pod wieczór, 25 marca 1992 roku. Pierwsze kroki skierowałem do Bazyliki, gdzie jest czczony Obraz św. Józefa. Towarzyszyło mi kilku kapłanów, których spotkałem po drodze. Wśród nich był śp. Ksiądz Infułat Stanisław Piotrowski. To była bardzo ważna chwila. Św. Józefowi powierzyłem siebie i Diecezję. Pod opieką św. Józefa miało rozpocząć się życie młodego Kościoła Kaliskiego.

W Katedrze zastałem ludzi świeckich, siostry zakonne oraz kapłanów z Kalisza, z parafii podkaliskich, z Ostrowa Wielkopolskiego, z Krotoszyna, Odolanowa i z kilku innych miejscowości. Podczas Mszy św., po Ewangelii, Proboszcz Parafii Katedralnej odczytał stosowne dokumenty Nuncjatury Apostolskie w Polsce o ustanowieniu nowych metropolii i diecezji, wśród których była Diecezja Kaliska. Z powyższego aktu kanonicznego objęcia Diecezji został sporządzony protokół, który podpisali obecni kapłani.

Wielość różnorodna tworzywem budowania jedności katolickiej w Diecezji Kaliskiej

Czytając decyzje Ojca Świętego, uderzała wielość i rozmaitość, które stanowiły jakby materialne tworzywo Diecezji Kaliskiej. W jej skład weszły części odłączone z sześciu diecezji:

z Archidiecezji Poznańskiej - 9 dekanatów z około 320 tysiącami wiernych;
z Diecezji Włocławskiej - 5 dekanatów z około 220 tysiącami wiernych;
z Archidiecezji Gnieźnieńskiej - 3 dekanaty z około 90 tysiącami wiernych;
z Diecezji Częstochowskiej - 3 dekanaty z około 50 tysiącami wiernych;
z Archidiecezji Wrocławskiej - 2,5 dekanatu z około 45 tysiącami wiernych;
z Diecezji Opolskiej - 1,5 dekanatu z około 25 tysiącami wiernych.

Obszarowo Diecezja Kaliska rozciąga się na przestrzeni ponad 10 tys. km2. Obejmuje ziemie, na których w ciągu wieków kształtowały się tradycje pod wpływem zaborów pruskiego i rosyjskiego, pod wpływem różnorodnych przemieszczeń ludności, zwłaszcza w wyniku pierwszej i drugiej wojny światowej.

W wielości różnorodnej tkwi bogactwo. Trzeba stworzyć odpowiednie warunki, aby ona mogła nie tylko istnieć, lecz także się rozwijać. Ta wielość różnorodna winna równocześnie scalać się w jedności jednej Diecezji. Wiedziałem, że jest to jedność katolicka, właściwa Kościołowi Jezusa Chrystusa. Jedność Kościoła nie jest jednolitością, czy uniformizmem. Jest jednością w wielości i z wielości. W niej wielość różnorodna nie jest przeszkodą lecz tworzywem jedności.

Koncepcję katolickiej jedności starałem się od początku istnienia Diecezji przybliżać i wyjaśniać duchownym oraz świeckim. Należało zapobiec błędnym opiniom, które na bazie wielości różnorodnej inności i odmienności mogłyby się pojawić i dokonywać wartościowania, dzieląc w ten sposób na "lepsze i gorsze" i prowadząc do antagonizmów.

Powołana do istnienia Diecezja Kaliska nie posiadała instytucji centralnych ani pomieszczeń dla nich. Były jedynie parafie w pełni zorganizowane. Z punktu widzenia parafialnego nowa Diecezja była prawie niezauważalna. Jej pojawienie się sprowadzało się na parafiach do informacji o jej powstaniu i o przynależeniu do niej danej parafii. Instytucje centralne, a więc: Kurię, Seminarium Duchowne, urzędy i struktury diecezjalne należało powołać i dla nich zbudować odpowiednie po-mieszczenia. Należało też myśleć o przygotowaniu kwalifikowanych kadr, bowiem księża z przygotowaniem specjalistycznym pozostali w instytucjach centralnych diecezji macierzystych.

"Budujemy Kościół Diecezji Kaliskiej"

Ogólny obraz młodej Diecezji z jej specyfiką wskazywał kierunek prac i zadań, które należało spiesznie podjąć. Zespalały się one w temacie wiodącym, który wyrażał się w haśle: "Budujemy Kościół Diecezji Kaliskiej". Temat ten został zaprezentowany diecezjanom w pierwszym liście pasterskim. Pod koniec listu stawiłem sobie i diecezjanom pytanie: "Od czego rozpoczniemy nasze budowanie? Proszę, abyśmy rozpoczęli je od modlitwy". I sugerowałem początek Mszy św., jako modlitwę, w której duchowo będziemy się schodzić, by rozpoczynać nasze budowanie. Na początku bowiem Mszy wyznajemy podstawową prawdę o sobie samych, że jesteśmy ułomnymi i grzesznymi ludźmi. Jest to modlitwa skruchy, która otwiera nas na Chrystusa i czyni zdolnymi do wejścia w relacje z ludźmi. Jest to warunek wszelkiego budowania.

Integracja Diecezji

W budowaniu Kościoła diecezjalnego głównym zadaniem stała się integracja Diecezji. Pierwszorzędnym środkiem w realizacji tego zadania były spotkania Biskupa z diecezjanami. Oczekiwali ich zarówno kapłani, jak i wierni. Pomocną okazała się zwykła ludzka ciekawość. Ludzie licznie przychodzili, by zobaczyć swego nowego Biskupa. Biskup był też ciekaw zobaczyć swoich diecezjan. Ostatecznie między nami do głosu dochodziła wiara i umiłowanie Kościoła. W tych wartościach odnajdowaliśmy się i jednoczyli.

Czas biegł szybko i trzeba było podjąć z nim wyścig, aby jak najprędzej nawiązać relacje przede wszystkim z kapłanami. Pierwszy kontakt Biskupa z kapłanami dokonał się przy pomocy "papieru i druku". Myślę o liście, jaki skierowałem do Kapłanów przed ingresem do Katedry, który odbył się 12 kwietnia 1992 roku. Pisałem między innymi: "Decyzja Ojca Świętego o utworzeniu 13 nowych diecezji w Polsce łączy się dla wielu ze zmianą przynależności diecezjalnej... Wyjście z macierzystej diecezji, z kręgu znanych sobie kapłanów, z obszaru Kościoła, w którego służbie poświęcili się całkowicie, może być doświadczeniem niełatwym. Zdaję sobie z tego sprawę. Nowa Diecezja, w której znaleźliśmy się, wymaga chyba od każdego z nas powrotu do początku powołania, w którym zawsze pozostanie ukryte wezwanie: Wyjdź z twej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca do kraju, który ci ukażę (Rdz 12,1). Przed nami staje zadanie budowania jednego kapłańskiego grona (Prezbiterium) i jednej kapłańskiej rodziny... Chcę Wam powiedzieć, że na pierwszym miejscu mojej troski biskupiej pragnę stawić Kapłanów, aby przez nich formować wiernych... Opatrzność chce abyśmy razem stanęli u początku budowania Kościoła Diecezji Kaliskiej".

Wykorzystywałem wszelkie możliwości, aby spotykać się z diecezjanami. Był czas wiosny. Jeszcze przez diecezje macierzyste było ustalone bierzmowanie w parafiach. Począwszy od tygodnia po Wielkanocy 1992 roku niemal codziennie udzielałem sakramentu bierzmowania w parafiach położonych w różnych częściach Diecezji. Bywało, że z tą po-sługą udawałem się w ciągu dnia do dwóch parafii. To był piękny czas spotkań w Kościele i z Kościołem.

Pamiętną pozostanie pierwsza Konferencja Dziekanów. Odbyła się ona 2 kwietnia 1992 roku w sali Parafii p.w. Świętej Rodziny w Kaliszu. Przybyli Dziekani z wszystkich 24 dekanatów. Podałem im podstawowe informacje o Diecezji i o moich pierwszych decyzjach oraz działaniach. Wytworzyła się atmosfera bliskości i szczerości. Dziekani mówili o swoich przeżyciach oraz o opiniach swoich konfratrów dekanalnych w związku z reorganizacją Kościoła w Polsce. Zdania były zróżnicowane, niekiedy mocne w sformułowaniach, wypowiadane z troską i poczuciem odpowiedzialności za Kościół. Czułem, że spotkaliśmy się duchowo i poczuli jednością. Życie miało potwierdzić jak prawdziwą była ta intuicja.

Zarysy programu

Pragnę wspomnieć jeszcze inne "pierwsze" i zarazem ważne spotka-nie Kapłanów. Była to konferencja rejonowa. Odbyła się w dwóch ter-minach: w Kępnie, 12 września, oraz w Jarocinie, 19 września 1992 roku. W każdym z obu spotkań uczestniczyło około 200 księży. Przedstawiłem wówczas program mojej posługi, jako Biskupa diecezjalnego.

Na pierwszym miejscu stawiłem parafię. Parafia jest bowiem Kościołem "tu i teraz" dla tych, którzy do niej należą. Będąc podstawową wspólnotą bosko-ludzką pod względem teologicznym, parafia powinna stać się także faktycznie bosko-ludzką wspólnotą, czyli Kościołem lokalnym. Główną drogą, która wiedzie do osiągnięcia tego celu jest nie-dzielna Msza święta. To ona objawia Kościół zgromadzony w parafii i go buduje.

Jako kolejne obszary budowania Kościoła diecezjalnego program wymienił: katechezę w szkole i w parafii, Caritas diecezjalną i parafialną, struktury zarządzania Diecezją zwłaszcza Kurię diecezjalną, Seminarium Duchowne, Trybunał Diecezjalny.

Dopiero na końcu umieściłem w programie Prezbiterium kapłańskie, które jednak, jak wspomniałem wyżej, miało znaleźć się na pierwszym miejscy mojej biskupiej troski: "Chciałbym, aby Księża czuli, że mają w Biskupie oparcie dla swojej działalności duszpasterskiej i dla swego kapłańskiego życia. Chciałbym wzajemnie czuć oparcie w Kapłanach dla podejmowanych przeze mnie działań".

Rodzina jako model budowania

W budowaniu Kościoła diecezjalnego przyświecał nam od początku model rodziny. Chcieliśmy, jako Diecezja, stawać się Boża rodziną. Model rodziny jest inspirujący, pozwala dostrzegać człowieka, szczególnie biednego, potrzebującego, uzależnionego, bezrobotnego. W jednym z rocznych programów diecezjalnych umieściliśmy, jako hasło, wezwanie do "urodzinniania" wzajemnych relacji, grup i wspólnot parafii, Kurii, Diecezji.

Wzorcem dla pracy w "urodzinnianiu" Diecezji była, jest i będzie Święta Rodzina z Nazaretu, którą przedstawia Obraz zwany "Świętym Józefem Kaliskim". Święta Rodzina, wyobrażona na tym Obrazie, została dana Diecezji za Patrona. Było nawet małe zamieszanie związane z imieniem Patrona naszej Diecezji. Bulla "Totus tuus Poloniae Populus" wymienia, jako Patrona "Świętą Rodzinę". Natomiast Breve Apostolskie, określające Patronów Diecezji, definitywnie ustanowionych i zatwierdzonych przez Ojca Świętego, opisuje imię Patrona Diecezji Kaliskiej w następujący sposób: "Święty Józef, Małżonek Maryi Dziewicy, Opiekun Zbawiciela". Powstało więc pytanie, kto jest Patronem Diecezji: "Święta Rodzina", czy "Święty Józef ? Odpowiedź jest prosta. Jeden jest Patron, mianowicie ten, którego przedstawia Obraz w Kaliskim Sanktuarium. A Obraz, przedstawiając Jezusa, Maryję, Józefa, a więc "Świętą Rodzinę", nazywa się: "Święty Józef Kaliski". I Bulla i Breve mówią o "Świętej Rodzinie", jako Patronie Diecezji, lecz w inny sposób. Bulla mówi wprost, Breve mówi pośrednio. Rozpoczynając od Józefa, Breve określa Go w Świętej Rodzinie, w Jego relacjach do Maryi i do Jezusa.

Święty Józef - dar i skarb

Święty Józef został przez nas odczytany, jako szczególny skarb i dar dany przez Opatrzność młodej Diecezji Kaliskiej. To potężny Patron, którego Bóg wybrał i postawił obok Maryi w dziele zbawienia. Powstała myśl, aby Obraz św. Józefa wyprowadzić z Sanktuarium Kaliskiego i w uroczystym nawiedzeniu wprowadzić do wszystkich parafii. Myśl tę z aprobatą przyjęli kapłani, osoby zakonne i świeccy.

W kwietniu 1993 roku udała się do Rzymu pielgrzymka diecezjalna licząca ponad 800 osób. Na drugi dzień po Beatyfikacji Siostry Faustyny pielgrzymi kaliscy uzyskali osobną audiencję u Ojca Świętego na Dziedzińcu św. Damazego. Wokół Dziedzińca ustawiło się 18 grup pielgrzymów. Przedstawiliśmy Ojcu Świętemu kopię Kaliskiego Obrazu św. Józefa, prosząc, by go pobłogosławił i by pobłogosławił dzieło planowanego nawiedzenia parafii. Ojciec Święty przywitał nas, skierował słowo do pielgrzymów i całej Diecezji, pobłogosławił Obraz, a potem podszedł do każdej grupy z osobna. Audiencja trwała ponad godzinę. To była wielka łaska i znak, jaki otrzymaliśmy od Następcy Piotra. Było to oparcie budowania Kościoła naszej Diecezji na Piotrze - Opoce, które miało otrzymać ogólnodiecezjalny, zauważalny wymiar w pamiętnej historycznej wizycie Ojca Świętego w Kaliszu - Stolicy Diecezji w dniu 4 czerwca 1997 roku.

Peregrynacja kopii Obrazu św. Józefa

Po powrocie do Kraju, mając aprobatę i błogosławieństwo Papieskie, przystąpiliśmy do przygotowywania peregrynacji Obrazu św. Józefa. Przygotowywaliśmy program i ludzi. Przede wszystkim jednak pomyśleliśmy, w jaki sposób dziełu nawiedzenia zabezpieczyć pomoc modlitewną. W tym celu zwróciłem się z apelem do wspólnot Sióstr zakonnych. Prawie przez rok Siostry po kolei przyjmowały w swoich domach kopię Obrazu św. Józefa i przez kilka dni modliły się o łaskę nawiedzenia dla wszystkich parafii. Ubocznym owocem tej modlitewnej akcji było spotkanie Biskupa z wszystkimi wspólnotami Sióstr oraz ich integracja w Diecezji.

Kuria Diecezjalna

W pierwszych miesiącach istnienia Diecezji zostały powołane i ukonstytuowane: Caritas Diecezjalna, Rada Kapłańska i Kolegium Konsultorów, Rada Duszpasterska, Diecezjalne Studium Katechetyczne. Najwcześniej, bo już 13 kwietnia 1992 roku, nazajutrz po ingresie, została utworzona Kuria Diecezjalna z podstawowymi urzędami i wydziałami. Zostali zamianowani trzej Wikariusze Biskupi:

Do Spraw Duszpasterstwa - Ksiądz Prałat Bogumił Jóźwiak
Do Spraw Duchowości Kapłanów - śp. Ksiądz Prałat Tadeusz Kania
Do Spraw Administracyjno-Ekonomicznych - Ksiądz Prałat Tadeusz Szmyt.

Na urząd Kanclerza Kurii został powołany Ksiądz mgr Jerzy Jeżowski. Pierwsza siedziba Kurii mieściła się w Kaliszu, przy ul. Kanonickiej 5. Stanowiły ją trzy skromne pomieszczenia, wydzielone w budynku probostwa Parafii Katedralnej. Tworzyliśmy tę Kurię od przysłowiowe-go zera. Wszyscy się uczyli. Wszystko trzeba było zbierać i urządzać, poczynając od papieru i maszyny do pisania. Rozmyślnie wspominam ten moment budowania, ponieważ zawiera on wzruszające przejawy gorliwości, zapału i zespolenia, które złożyły się na niepowtarzalny klimat Kurii, jako prawdziwie rodzinnej wspólnoty. Klimat ten udzielał się tym, którzy przybywali do Kurii załatwiać swoje sprawy.

Dysponowaliśmy ubogimi środkami. Jeśli udało nam się coś dokonać, to dzięki wspaniałym ludziom, Kapłanom i Siostrom, którzy stano-wili kadrę pierwszych pracowników Kurii. Ludzie ci nie liczyli godzin pracy. Bywało, że wracając po północy z posługi pasterskiej w jakiejś parafii, zastawałem Siostry przygotowujące w Kurii materiały, aby na czas można je było przesłać do parafii.

Seminarium Duchowne

Osobny rozdział w budowaniu początków Diecezji stanowi Seminarium Duchowne. Jest o nim mowa na innym miejscu. Tu jedynie wspomnę, że klerycy kaliscy na początku przygotowywali się do kapłaństwa w pięciu Seminariach należących do pięciu Diecezji, z których została utworzona Diecezja Kaliska. Jedynie diakoni odbywali szósty rok studiów w Kaliszu, w Klasztorze Ojców Jezuitów. Poczynając od roku akademickiego 1992/93, każdy pierwszy rocznik naszych kleryków był kierowany do Poznania, gdzie otrzymaliśmy gościnę w Arcybiskupim Seminarium Duchownym. Jako klerycy Seminarium, byli oni równocześnie studentami Papieskiego Wydziału Teologicznego w Poznaniu. Taki stan trwał do 4 listopada 1998 roku, kiedy nasze Seminarium Duchowne, zbudowane w Kaliszu w latach 1993 - 1998, rozpoczęło swoją działalność.

Biskup pomocniczy

W miarę upływu czasu coraz bardziej odczuwałem potrzebę pomocy w czynnościach, które wymagają sakry biskupiej. Po dłuższym okresie starań Stolica Apostolska uznała przedłożone jej racje i Diecezja otrzymała Biskupa pomocniczego w osobie J. E. Księdza Teofila Wilskiego, Rektora Prymasowskiego Seminarium Duchownego w Gnieźnie. Stało się to 8 maja 1995 roku, w uroczystość św. Stanisława, Biskupa i Męczennika.

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką Cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce. OK