Ofiarowany olejek nardowy został wykorzystany do przygotowania Krzyżma Świętego, które zostało poświęcone i będzie używane do namaszczania przy udzielaniu sakramentów: chrztu, bierzmowania, święceń kapłańskich oraz konsekracji kościołów i ołtarzy.
Ubogacenie duchowe, miłość do Ziemi Świętej i zaangażowanie w lokalnych kościołach to trzy filary, na których opiera się przynależność do Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu w Jerozolimie. Zakon przywiązuje wagę do powołania do świętości każdego chrześcijanina, do bycia narzędziem rozwoju i pogłębiania osobistego uświęcenia, a także środowiskiem, w którym wiara jest praktykowana i przeżywana. Zakon Rycerski Świętego Grobu skupia duchownych i świeckich, pragnących zaangażować się w jego dzieła i żyć jego duchowością.
Geneza Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu w Jerozolimie
Po wyzwoleniu Jerozolimy spod panowania muzułmanów w dniu 15 lipca 1099 r. i utworzeniu Królestwa Jerozolimskiego, Król Godfryd de Bouillon zorganizował grupę zakonników składającą się z duchownych i świeckich rycerzy. Duchowni zwani Kanonikami Regularnymi Stróżami Świętego Grobu Jerozolimskiego otrzymali w 1122 – 1143 r. zatwierdzenie papieskie. Używali czarnego odzienia z podwójnym czerwonym krzyżem patriarszym. W Ziemi Świętej założyli siedem klasztorów, a pierwszy klasztor w Europie został założony w Polsce w podkrakowskim Miechowie. Po upadku Królestwa Jerozolimskiego główna ich siedziba znajdowała się w Perugii w północnych Włoszech.
Pierwszy Król Jerozolimy uformował także grupę rycerzy na kształt zakonu lub bractwa, strzegącą Grobu Chrystusa i służącą Patriarchatowi Jerozolimskiemu. Nosili białe płaszcze z czerwonym pięciokrzyżem Godfryda de Bouillon, czyli krzyżem jerozolimskim. Zwani byli Braćmi Krzyża Grobu Świętego w Jerozolimie. Ich zadaniem miała być obrona Grobu Świętego, troska o bezpieczeństwo patriarchy i jego otoczenia oraz opieka zbrojna nad pielgrzymami. Po upadku Akki 18 maja 1291 r., kiedy to wojska sułtana Al-Aszraf Chalila zdobyły miasto, zakończył się okres istnienia Królestwa Jerozolimskiego. Zakony rycerskie udały się do swoich siedzib w Europie, gdzie dalej prowadziły działalność. W tej sytuacji Zakon Rycerski Braci Krzyża Grobu Świętego stracił na znaczeniu. Istniał bez scentralizowanej struktury i władz naczelnych, tworząc grupy rycerzy w poszczególnych krajach Europy, kultywujących tradycje Zakonu. Ważną rolę w przetrwaniu Zakonu odegrali franciszkanie, którzy w latach 1333-1341 przy Grobie Chrystusa stworzyli Kustodię Ziemi Świętej. Rozpoczęli tradycję nadawania tytułu Rycerza Świętego Grobu pielgrzymom wywodzącym się ze szlachty, którzy byli pasowani na rycerza i wpisywani do specjalnego rejestru z przyznaniem prawa do noszenia krzyża jerozolimskiego. W 1496 r. przywilej pasowania na rycerza i nadawania tytułu Kawalera Grobu Świętego, papież Aleksander VI zastrzegł tylko dla Kustosza Kustodii Ziemi Świętej. Od XVI w. datuje się próby jednoczenia rozporoszonego rycerstwa na wzór zakonu rycerskiego. Przełomem była reaktywacja Patriarchatu w Jerozolimie w 1847 r. Nowy patriarcha Giovanni Valerga mocą postanowienia papieża Piusa IX otrzymał 10 stycznia 1848 r. tytuł Wielkiego Mistrza Zakonu Grobu Świętego. 20 lat później w 1868 r. ten sam papież ostatecznie uformował zakon nadając mu charakter papieskiego zakonu rycerskiego. Papież Leon XIII w 1888 r. zezwolił przyjmować do zakonu kobiety. W 1907 r. papież Pius X przejął kierowanie Zakonem i objął urząd Wielkiego Mistrza. Następuje dalszy rozwój Zakonu i kolejne reformy. Papież Pius XII w 1949 r. powierza urząd Wielkiego Mistrza kardynałowi Mikołajowi Cannali. Po Soborze Watykańskim II papież Paweł VI w 1977 r. zatwierdził nowy statut.
Od 1996 r. Zakon posiada osobowość prawną Państwa Watykańskiego. Obecnie Wielkim Mistrzem Zakonu jest kardynał Fernando Filoni. Naczelnym kierownictwem administracyjnym Zakonu jest Wielkie Magisterium. Główna siedziba administracyjna mieści się w kościele św. Onufrego w Rzymie. Zakon w całości liczy ok. 30 tys. dam i kawalerów z czterdziestu państw, zorganizowanych w 65 Zwierzchnictwach i Delegaturach Magistralnych.
Ustanowienie Zwierzchnictwa w Polsce
W 1163 r. powraca do Miechowa z wyprawy do Ziemi Świętej rycerz Jaksa Gryfita, który sprowadza Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego do Polski. Jaksa sprowadzonych przez siebie zakonników hojnie obdarowuje dobrami z Miechowem włącznie, gdzie ok. 1170 r. poświęcono kościół pod wezwaniem Grobu Bożego i zbudowano replikę Grobu Chrystusa. Sanktuarium to nabrało dużego znaczenia w Królestwie Polskim. Stąd zaczęto w Polsce popularnie określać Zakon mianem Bożogrobców lub Miechowitów.
Rycerstwo i duchowieństwo polskie nie brało licznego udziału w wyprawach krzyżowych, chciało jednak przyczynić się do obrony Ziemi Świętej, obdarowując klasztor w Miechowie licznymi ofiarami. Każdy dobrodziej Bożogrobców był przyjmowany do Bractwa Grobu Świętego i otrzymywał prawo noszenia wyszytego na odzieniu godła zakonu – podwójnego czerwonego krzyża patriarszego. Zakon miechowski został skasowany w 1819 r.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, pojawiła się idea odrodzenia Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu, w którą zaangażował się prymas kardynał Hlond. Pod jego patronatem polscy kawalerowie Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu rozpoczęli starania o utworzenie w kraju zwierzchnictwa. Zwrócono się w tej sprawie w 1928 r. w specjalnym memoriale do władz Zakonu w Rzymie. Wybuch II wojny światowej pokrzyżował próby utworzenia polskiego zwierzchnictwa. Po przemianach ustrojowych w 1989 r. z inicjatywą utworzenia polskiego zwierzchnictwa wystąpiły władze generalne Zakonu. W tym celu nawiązano bezpośrednie kontakty z prymasem kardynałem Józefem Glempem i w dniu 8 grudnia 1995 r. mianowano go Wielkim Przeorem, tym samym formalnie tworząc Zwierzchnictwo Zakonu w Polsce. Kardynał Józef Glemp sprawował funkcję Wielkiego Przeora do 2013 r. Od 29 sierpnia 2013 r. funkcję Wielkiego Przeora objął kardynał Kazimierz Nycz, a Zwierzchnikiem Zakonu w Polsce od 2022 r. jest dr Andrzej Sznajder CSSH. Zwierzchnictwo polskie liczy ponad 300 dam i kawalerów.
Duchowość zakonu
Duchowość Zakonu opiera się na głoszeniu Zmartwychwstania Pańskiego, którego znakiem jest Pusty Grób. Noszony pięciokrzyż nie jest ozdobą, ale świadectwem podległości prawu Krzyża i przypomina nam rany Pana i inne cierpienia, od których krwią ocieka także i dzisiaj Ziemia Święta, co łączy się z obowiązkiem charytatywnej pomocy chrześcijanom tam mieszkającym.
Damy i kawalerowie dążą do pogłębienia życia chrześcijańskiego, realizując etos rycerski w swoim życiu, co oznacza samodyscyplinę, szlachetność i odwagę. Bardzo ważnymi cechami członka Zakonu są ofiarność, która wyraża się m.in. składaniem ofiar finansowych na rzecz Ziemi Świętej, szlachetne zaangażowanie na rzecz najsłabszych i bezbronnych, odważna walka o sprawiedliwość i pokój. Praktykowanie wiary powinno być widoczne w obrębie własnej rodziny, w miejscu pracy, w dziełach miłosierdzia, w posłuszeństwie Ojcu Świętemu, we współpracy z własną parafią i diecezją.
Patronką Zakonu jest Matka Boża Królowa Palestyny, której powierzamy wszystkie sprawy Zakonu. Szczególnym rysem duchowości jest propagowanie nowenny pompejańskiej, którą opracował i spopularyzował w 1884 r. święty Bartolo Longo, włoski prawnik i kawaler Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu w Jerozolimie.
Misja Zakonu
Misja Zakonu jest związana z aktywnym wsparciem miejsc świętych i chrześcijan żyjących w Ziemi Świętej, m.in. Zakon dotuje w około 50% zwyczajny budżet Łacińskiego Patriarchatu Jerozolimy, utrzymuje i prowadzi w Ziemi Świętej blisko 100 szkół podstawowych i zawodowych, do których mogą uczęszczać dzieci niezależnie od pochodzenia i wyznawanej wiary. Obecnie w Polsce Zakon prowadzi akcję zbiórki pieniędzy na pomoc chrześcijanom w Ziemi Świętej wraz z Tygodnikiem Niedziela i Fundacją Instytut Mediów. Ofiary można wpłacać na konto Fundacji Instytut Mediów. Prowincja Wrocławska prowadzi zbiórkę na rzecz dzieci z Betlejem pozostających pod opieką Domu Pokoju, aby podarować im dwa tygodnie odpoczynku podczas wakacji letnich w Polsce.
Osoby zainteresowane duchowością, misją i działalnością Zakonu oraz pragnące przystąpić do Zakonu są zobowiązane do dawania świadectwa wierze, praktykowania życia chrześcijańskiego i prowadzenia dzieł charytatywnych na rzecz moralnego i materialnego wsparcia wspólnot chrześcijańskich Ziemi Świętej. Zwykle, choć nie zawsze, kandydata przedstawia członek Zakonu. Jest też inna forma uczestnictwa w duchowości i dziełach Zakonu, zwana Przyjaciółmi Zakonu. O ile od członków Zakonu wymaga się realizacji w/w zobowiązań, to od Przyjaciół Zakonu realizacja zobowiązań jest dobrowolna i może mieć charakter sporadyczny lub ciągły. Zachęcamy do zapoznania się ze stroną internetową naszego Zwierzchnictwa w Polsce: www.oessh.pl i do podjęcia współpracy.
dr Tomasz Grzeszkowiak ESSH
